Mất ngủ là tình trạng khá phổ biến ở người mắc bệnh trào ngược dạ dày – thực quản, đặc biệt là vào ban đêm. Khi nằm xuống, lực hấp dẫn không còn giúp giữ axit trong dạ dày, khiến axit dễ trào ngược lên thực quản. Điều này có thể gây ra cảm giác nóng rát ở ngực, ho khan, nghẹn thở hoặc nuốt vướng, khiến người bệnh khó chìm vào giấc ngủ hoặc thức giấc nhiều lần trong đêm. Không chỉ gây khó chịu, trào ngược dạ dày về đêm kéo dài còn làm suy giảm chất lượng giấc ngủ, ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.
Rối loạn giấc ngủ gặp ở khoảng 25% bệnh nhân trào ngược dạ dày thực quản
1. Vì sao trào ngược dạ dày gây mất ngủ?
Hiện tượng axit trào ngược ban đêm ảnh hưởng đến giấc ngủ qua nhiều cơ chế:
- Giảm tiết nước bọt và tần suất nuốt khi ngủ: Điều này làm giảm khả năng trung hòa và loại bỏ axit từ thực quản, khiến axit tồn tại lâu hơn và gây kích thích mạnh hơn.
- Tăng độ nhạy cảm của thực quản: Thiếu ngủ có thể khiến hệ thần kinh nhạy cảm hơn với cảm giác nóng rát và đau, làm triệu chứng trào ngược trở nên rõ rệt hơn.
- Phản xạ thức giấc: Sự khó chịu do axit trào ngược kích thích phản xạ thức giấc, làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ và giảm chất lượng giấc ngủ tổng thể.
2. Mất ngủ có thể làm trầm trọng thêm trào ngược
Trào ngược dạ dày và mất ngủ là “vòng xoắn bệnh lý”: trào ngược gây mất ngủ, và mất ngủ lại khiến trào ngược nặng hơn. Thiếu ngủ làm giảm chức năng cơ vòng thực quản dưới – “cánh cửa” ngăn axit trào lên – đồng thời làm thực quản nhạy cảm hơn với axit, dẫn đến cảm giác nóng rát hoặc đau ngay cả khi lượng axit không tăng.
3. Dấu hiệu nhận biết mất ngủ do trào ngược dạ dày
Người bệnh có thể gặp:
- Thức giấc nhiều lần trong đêm mà không rõ nguyên nhân
- Nóng rát vùng ngực hoặc cổ họng khi nằm
- Ho khan, khò khè, hoặc có cảm giác nghẹn lúc ngủ
- Khó đi vào giấc ngủ hoặc ngủ không sâu
- Mệt mỏi, buồn ngủ vào ban ngày
Nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên, chất lượng cuộc sống và hiệu suất làm việc sẽ bị ảnh hưởng rõ rệt.
4. Yếu tố làm tăng nguy cơ mất ngủ do trào ngược
Tư thế nằm có thể giúp cải thiện hoặc làm tăng tình trạng trào ngược
- Tư thế nằm: Nằm nghiêng bên trái giúp hạn chế trào ngược vì dạ dày nằm thấp hơn thực quản. Ngược lại, nằm nghiêng bên phải hoặc nằm ngửa dễ làm axit trào lên.
- Căng thẳng, stress: Làm tăng tiết axit và giảm chức năng cơ vòng thực quản dưới.
- Ăn tối muộn: Ăn sát giờ ngủ khiến thức ăn chưa kịp tiêu hóa hết, tăng áp lực lên dạ dày.
5. Cách cải thiện giấc ngủ khi bị trào ngược
Người bệnh nên kết hợp điều trị y tế với thay đổi thói quen sinh hoạt:
- Đi khám bác sĩ để được chẩn đoán và kê thuốc phù hợp: thuốc kháng axit, ức chế bơm proton (PPI), hoặc kháng histamin H2.
- Nằm nghiêng bên trái khi ngủ và kê cao đầu giường khoảng 15–20cm.
- Tránh ăn tối muộn, tốt nhất ăn trước giờ ngủ ít nhất 3 tiếng và giảm lượng thức ăn buổi tối.
- Hạn chế thực phẩm kích thích như thức ăn cay, chua, nhiều dầu mỡ, socola, bạc hà, cà phê, rượu, nước có ga.
- Đi bộ nhẹ nhàng sau bữa tối, giữ tinh thần thư giãn, tránh mặc quần áo bó sát khi ngủ.
- Duy trì cân nặng hợp lý và tránh hút thuốc lá.
6. Phòng ngừa mất ngủ do trào ngược
Khám sức khỏe định kỳ, thiết lập thói quen ngủ đều đặn, tạo môi trường ngủ yên tĩnh, mát mẻ… là những biện pháp giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ lâu dài.
Mất ngủ do trào ngược dạ dày không chỉ gây mệt mỏi mà còn làm bệnh tiến triển nặng hơn. Người bệnh cần kết hợp điều trị y tế và thay đổi lối sống để kiểm soát cả hai vấn đề, lấy lại giấc ngủ ngon và sức khỏe bền vững.
